Ariannu Ysgolion / Lleihau Llwyth Gwaith

Mae'r ymgyrch i leihau llwyth gwaith wedi cael sylw a chydymdeimlad yn y wasg ac mae Swyddogion UCAC yn codi’r mater ar lefel sirol, rhanbarthol a chenedlaethol ond rydym yn benderfynol bod angen gweithredu - nid dim ond trafod. Rydym yn chwilio am ddatrysiadau ac rydych chi yn rhan o’r ateb. Gofynnwn i bob un ohonoch gefnogi'r ymgyrch.
 
 

Cefndir

Er bod y gyllideb addysg wedi’i amddiffyn ers rhai blynyddoedd, mae cyllidebau ysgolion yn lleihau.

Mae teimlad cryf bod y Grant Gwella Addysg (neu’r EIG) yn llai na swm y grantiau unigol blaenorol. Mae Awdurdodau Lleol yn pasio cyfrifoldebau a chostau ychwanegol ymlaen at ysgolion.

Yn sgil hyn, mae ysgolion yn gorfod gwneud toriadau sylweddol, gan gynnwys i lefelau staffio sy’n golygu:

  • maint dosbarthiadau’n cynyddu
  • athrawon yn gorfod dysgu ystod ehangach o bynciau

Mae hyn yn anorfod yn arwain at broblemau llwyth gwaith, ac yn ei dro, at straen a salwch.

Ar sail ymchwil yn 2014, cyhoeddodd UCAC adroddiad ar Faterion Llwyth Gwaith. Cyflwynodd ystadegau clir am oriau gwaith athrawon a'r galwadau sydd ar eu hamser yn ogystal â barn yr athrawon am ba ddyletswyddau sydd yn cael yr effaith fwyaf – a’r effaith leiaf – ar godi safonau.  

Dyma rai o ddarganfyddiadau'r arolwg: 

  • 91% â gormod o lwyth gwaith
  • 68% ym methu cael cydbwysedd rhesymol rhwng bywyd a gwaith
  • 66% yn cynnal sesiynau adolygu amser cinio, ar ôl ysgol, yn ystod y penwythnosau neu wyliau;
  • 70% yn cyfieithu adnoddau neu ohebiaeth at rieni

Nid yw’r sefyllfa wedi gwella ers cyhoeddi’r adroddiad. Os unrhyw beth, mae hi wedi gwaethygu. Nid yw hyn yn dderbyniol nac yn gynaliadwy.

Adroddiad UCAC ar Faterion Llwyth Gwaith [PDF]

Prif faterion o bryder

  • maint dosbarthiadau’n cynyddu; mae 30+ yn gyffredin
    • enghreifftiau eithafol: 54 mewn dosbarth Cyfnod Sylfaen gydag 1 athro a 2 cynorthwyydd
    • sgil-effeithiau: cynnydd mewn llwyth gwaith, yn enwedig marcio ac asesu (gofynion cynllunio gwersi a marcio afresymol); yn gallu arwain at straen a salwch tymor-hir); athrawon yn gadael y proffesiwn; problemau recriwtio a chadw
  • athrawon uwchradd yn gorfod dysgu ystod ehangach o bynciau
    • enghreifftiau eithafol: athrawon yn dysgu 7 neu 8 pwnc
    • sgil-effeithiau: athrawon yn dysgu tu hwnt i’w harbenigedd (ac felly llai o oriau o fewn eu harbenigedd); effeithiau ar safonau a’r gallu i ysbrydoli disgyblion; straen
  • pynciau’n diflannu o’r cwricwlwm (Cerddoriaeth, Drama; Ieithoedd Tramor Modern; pynciau galwedigaethol)
    • sgil-effeithiau: culhau’r cwricwlwm, a cholli arbenigedd o’r staff – a hynny cyn cyflwyno newidiadau i’r cwricwlwm fydd yn gofyn am ail-ehangu (e.e. Celfyddydau Mynegiannol); Llwybrau Dysgu 14-19 yn dadfeilio am nad oes cyllid bellach
  • dibyniaeth gynyddol ar staff cynorthwyol yn hytrach nag athrawon cymwysedig; cymarebau staff:plant yn gwaethygu
    • enghreifftiau eithafol: yn enwedig yn y Cyfnod Sylfaene.e. dosbarth o 38 (yn debygol o godi i 48 gyda phlant yn dechrau ar ôl Nadolig a Phasg) gydag 1 athro a 3 cynorthwyydd, dros ddwy ystafell ddosbarth; y Grant Amddifadedd Disgyblion (neu’r PDG) yn cael ei ddefnyddio i staffio’r Cyfnod Sylfaen - i gefnogi grwpiau penodol - ond er mwyn sicrhau cymhareb
    • sgil-effeithiau: amhosib rhoi’r sylw dyledus i bob plentyn; llwyth gwaith trwm iawn a straen; lefel annerbyniol o gyfrifoldeb a straen ar gynorthwywyr
  • dibyniaeth gynyddol ar benaethiaid mewn ysgolion bach
    • enghreifftiau eithafol: penaethiaid, sydd yn aml ag amserlen dysgu eu hunain, yn gwneud oriau ychwanegol er mwyn sicrhau bod staff yn cael amser Cynllunio, Paratoi ac Asesu (CPA); yn ymgymryd â rôl y Cydlynydd Anghenion Dysgu Ychwanegol ; ddim yn cael amser rheolaethol digonol; yn gorfod ymdopi â gofynion eithafol o ran atebolrwydd (gan Awdurdodau Lleol, y consortia rhanbarthol, Llywodraeth Cymru ac Estyn)
    • sgil-effeithiau: problemau recriwtio a chadw; straen a salwch tymor hir
  • newidiadau i’r system addysg
    • ddim yn cymryd ystyriaeth ddigonol o’r effeithiau o ran llwyth gwaith
    • ddim yn cael eu hamserlenni i sicrhau bod adnoddau cyfrwng Cymraeg ar gael ar yr un pryd ag adnoddau cyfrwng Saesneg
  • bod cyflogwyr yn cymryd agwedd fwyfwy llym, a llai cefnogol tuag at faterion straen a salwch tymor hir, gan eu cysylltu â pholisïau disgyblu a medrusrwydd

Datblygiadau diweddaraf

Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg

Cynhaliwyd cyfarfod gyda’r Ysgrifennydd Cabinet dros Addysg, Kirsty Williams AC ym mis Hydref 2016, ac roedd ariannu a lleihau llwyth gwaith yn brif eitem ar yr agenda.

Cafwyd cyfle i gyflwyno’r dystiolaeth frawychus o’n hysgolion a gofynnwyd am ymrwymiad penodol i’r canlynol:

  • gwario cyfran o’r £100 miliwn ychwanegol sydd wedi’i addo ar gynyddu lefelau staffio a hyfforddiant gyda’r bwriad o leihau llwyth gwaith, lleihau’r effeithiau negyddol ar iechyd athrawon ac arweinwyr,  ac felly codi safonau addysgol, a gwella’r profiad i ddysgwyr
  • cymryd safbwynt clir a chadarn ar sut mae cyflogwyr yn ymdrin ag absenoldeb salwch o fewn y gweithlu addysg, gyda phwyslais ar adnabod problemau’n gynnar, cynnig cefnogaeth, dyletswydd gofal - a sicrhau nad oes cysylltiad gyda pholisïau disgyblu na medrusrwydd
  • bod yn fwy realistig ynghylch ariannu diwygiadau i’r system addysg, o ran y costau cychwynnol a’r costau hirdymor, er enghraifft mewn perthynas â diwygio’r cwricwlwm, a’r system Anghenion Dysgu Ychwanegol

Prosiect lleihau biwrocratiaeth

Mae UCAC yn sicrhau bod llwyth gwaith athrawon dan sylw ar bob lefel o’r system addysg, ac yn cyflwyno neges  glir i Lywodraeth Cymru - peidiwch ddisgwyl i safonau godi os na fydd llwyth gwaith yn gostwng.

Yn sgil pwysau gan UCAC ac undebau eraill i leihau biwrocratiaeth a llwyth gwaith mewn ysgolion a cholegau, mae'r Llywodraeth wedi gweithio gydag ysgolion a cholegau i gasglu gwybodaeth am y gofynion i ddarparu data ac adroddiadau, ac wedi llunio dogfen sy'n eu rhestru.

Y nod yw defnyddio'r ddogfen i adnabod ffyrdd o leihau'r gofynion ac osgoi dyblygu, ac felly i geisio lleihau biwrocratiaeth a llwyth gwaith.

Yn ogystal, mae Llwyth Gwaith yn un o’r themâu sy’n cael ei harchwilio gan yr ysgolion arloesi.

Chwedlau am arolygu: wedi eu chwalu

Yn sgil pryderon bod arolygiadau Estyn yn arwain at lwyth gwaith gormodol, mae Estyn wedi llunio ymgyrch a dogfennaeth sy’n “chwalu chwedlau”.

Rhagor o wybodaeth: https://www.estyn.llyw.cymru/chwedlau-am-arolygu-wedi-eu-chwalu

Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch

Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch wedi dod i’r casgliad bod straen yn broblem wirioneddol o fewn y gweithlu addysg.

Maent yn rhoi rhagor o bwyslais ar Iechyd (yn ogystal â Diogelwch) yn y gweithle, gan gynnwys cydnabod a thaclo straen, dan y pennawd Working Well 2016. Mae’r gwaith yn cynnwys cyfarfodydd gyda’r undebau sy’n cynrychioli’r gweithlu addysg, gan gynnwys UCAC.

Mae gan yr Awdurdod Safonau Rheoli Straen (Stress Management Standards). Maent wrthi’n addasu’r rhain i fod yn addas ar gyfer ysgolion.

Beth allwch chi ei wneud i gefnogi’r ymgyrch i leihau eich llwyth gwaith?

Dyma rai awgrymiadau o sut i fynd ati gyda’ch cydweithwyr a chyd-aelodau UCAC i wneud gwahaniaeth o fewn eich ysgol:

  • trefnu cyfarfod undeb unwaith y tymor i chi gael trafod materion o bwys, pethau i ddwyn i sylw’r uwch dîm rheoli am lwyth gwaith diangen
  • sefydlu pwyllgor lles staff i hwyluso trafodaethau am bethau sy’n creu straen
  • gofyn i'r pennaeth drefnu trafodaeth am lwyth gwaith yn ystod cyfarfod staff, e.e. beth sydd yn achosi’r llwyth gwaith mwyaf? A oes unrhyw bethau sydd yn creu llwyth gwaith ond heb gael lawer o effaith ar safonau? Cysylltwch ag UCAC am syniadau am beth i gynnwys yn eich trafodaeth am lwyth gwaith mae'n bwysig trafod yn agored gan fod yn sensitif i lwyth gwaith eraill
  • gofyn am drafodaeth gyda’ch pennaeth os nad yw’r ysgol yn gweithredu gofynion statudol, e.e. dilyn rheolau amser CPA, Prin Gyflenwi gyda'r bwriad o ddatrys hyn
  • cyflwyno copi o adroddiad UCAC am Faterion Llwyth Gwaith i’ch pennaeth / tîm arwain i’w ystyried yng nghyd-destun eich ysgol / coleg
  • dwyn enghreifftiau penodol o lwyth gwaith gormodol at sylw UCAC: Mae'r cyfeiriad e-bost yn cael ei warchod rhag spam bots. Mae angen alluogi Javascript i'w weld.