Pam bod UCAC yn gweithredu ar asiantaethau athrawon?

Mae'r cynnydd yn y defnydd o asiantaethau athrawon ar gyfer darparu athrawon llanw i ysgolion yn fater o bryder o'r mwyaf i UCAC. Mae'r Undeb wedi bod yn lleisio'r gwrthwynebiad hwn ar sawl lefel yn gyson dros y blynyddoedd diwethaf ac, erbyn hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi sefydlu Tasglu i ystyried y ffordd ymlaen. 
 
Cyflwynodd UCAC dystiolaeth ysgrifenedig i'r tasglu ym mis Gorffennaf. I lawrlwytho copi o'r dystiolaeth cliciwch yma. Bu swyddogion UCAC hefyd yn cyflwyno tystiolaeth llafar gerbron y tasglu ym mis Gorffennaf.
 
Mae UCAC yn gwrthwynebu'r defnydd o asiantaethau athrawon gan ysgolion fel mater o egwyddor ac mae safbwynt UCAC wedi'i nodi'n glir yn y papur briffio hwn.
 

Prif faterion o bryder

  • Mae Adran 44.1 o'r Ddogfen Cyflog ac Amodau Athrawon Ysgol (DdCAAY) yn nodi telerau cyflog ac amodau gwaith statudol ar gyfer athrawon cyflenwi sy'n cael eu cyflogi'n uniongyrchol gan Awdurdodau Lleol neu ysgol a gynhelir. Ni wyddom am un asiantaethau sydd yn talu'r cyflog na darparu yr un telerau i athrawon cyflenwi. 
  • I ni wybod, nid yw athrawon sydd yn gweithio trwy asiantaeth yn derbyn yr un cyflog ac amodau gwaith ag athrawon eraill sydd yn gweithio yn yr un ysgolion a hwy; mae'r cyflog gan amlaf yn sylweddol is a dyw'r amodau gwaith ddim cystal.
  • Nid ydynt yn derbyn yr un hawliau cyflogaeth.
  • Nid ydynt yn gallu cael mynediad at y taliadau galwedigaethol a ddarparir gan awdurdodau addysg lleol ac sydd ar gael i athrawon eraill, e.e. cynllun tâl salwch galwedigaethol a chynllun tal mamolaeth galwedigaethol.
  • Ni all athro sydd yn cyflenwi trwy asiantaeth gyfrannu at y Cynllun Pensiwn Athrawon; nid yn unig yn unig yw hyn yn peryglu gallu'r athrawon i gael incwm digonol wedi ymddeol ond mae hefyd yn peryglu dyfodol y Cynllun i weddill y proffesiwn.
  • Yn gyffredinol mae'r elw a wneir gan asiantaethau'n cael ei dalu i berchnogion a/neu gyfranddalwyr y cwmni, sy'n golygu fod llai o arian yn cael ei dalu i athrawon sy'n gweithio i'r asiantaethau. Ym marn UCAC mae hyn yn fodd o breifateiddio'r gyfundrefn addysg, rhywbeth y mae UCAC yn ei wrthwynebu fel mater o egwyddor. Nid yw'r cwmnïau preifat hyn, felly, yn buddsoddi yn system addysg ein gwlad.
  • Mae'n debyg bod athrawon cyflenwi’n unigryw yn y gwasanaethau cyhoeddus am eu bod yn cael eu talu llai na'u cymheiriaid â chytundebau parhaol neu dymor hir.
  • Deallwn fod yr asiantaethau hyn yn cael anhawster i ddarparu athrawon cyflenwi sy'n gallu dysgu trwy gyfrwng y Gymraeg.
  • Prin iawn yw'r dystiolaeth o asiantaethau yn hybu a darparu cyfleodd am ddatblygiad proffesiynol. 
  • Ceir enghreifftiau o athrawon yn cael eu cyflogi fel goruchwylwyr  dosbarth ar dâl sydd brin yn uwch na lefel 'cyflog byw', ond am eu bod yn athrawon mae ysgolion weithiau'n disgwyl iddynt wneud mwy na goruchwylio'r dosbarth.
  • Mae gennym bryderon mawr ynglŷn â materion lles a diogelwch athrawon a disgyblion gan ein bod o'r farn nad oes gan asiantaethau gyfundrefnau a pholisïau digonol i ddelio'n deg gyda materion amddiffyn plant a chwynion. Gwyddom am athrawon sydd wedi eu tynnu oddi ar restr asiantaeth yn dilyn honiadau cwbl ddi-sail.

Ym marn UCAC ffug-arbedion a wneir drwy asiantaethau - neu unrhyw gorff arall nad yw'n rhoi mynediad i dâl ac amodau gwaith statudol a theg i athrawon. Mae systemau addysg o safon uchel yn llwyr ddibynnol ar athrawon o safon uchel; buddsoddi yn y gweithlu drwy gynnig amodau teg yw'r buddsoddiad gorau mewn gwasanaethu cyhoeddus ac mewn cynnal a chodi safonau.

Beth allwch chi wneud?

Yn wyneb y dadleuon uchod, a'r ffaith bod Tasglu Llywodraeth Cymru  yn ymchwilio i'r opsiynau ar gyfer darparu gwasanaeth cyflenwi i'r  dyfodol ar gyfer Cymru, pwyswn ar bob Awdurdod Lleol ac ysgol i ymrwymo i beidio gwneud defnydd o wasanaeth asiantaeth. Mae'r tasglu wedi dechrau'r gwaith a wedi cyfarfod ag UCAC a'r undebau eraill i drafod y sefyllfa a'r opsiynau.
 
Rydym, felly, yn pwyso arnoch fel aelodau UCAC - yn athrawon mewn swyddi parhaol ac athrawon llanw - i wneud safiad yn erbyn y datblygiad pryderus hwn drwy:
 
i)   wneud corff llywodraethol eich ysgol yn ymwybodol o'r amodau gwael mae asiantaethau athrawon yn gyffredinol yn eu cynnig a phwyso am ymrwymiad gan yr ysgol i beidio a defnyddio asiantaethau i ddarparu athrawon llanw
 
a/neu
 
ii)  ysgrifennu at eich cynghorydd sir lleol i leisio eich gwrthwynebid i'r datblygiad hwn a gofyn iddynt godi'r mater efo'r cyngor.
 
I hwyluso hyn rydym yn atodi drafft o lythyr y gallech ddefnyddio i'r perwyl hwn. Gallech, wrth gwrs, addasu'r llythyr neu ychwanegu gair o brofiad personol os teimlwch y byddai hynny'n cryfhau'r llythyr.
 
 
 
Os ydych chi’n gweithio trwy asiantaeth cysylltwch ag UCAC i rannu eich profiadau; gallwn gadw’ch manylion yn gyfrinachol - cysylltwch ar Mae'r cyfeiriad e-bost yn cael ei warchod rhag spam bots. Mae angen alluogi Javascript i'w weld. neu Mae'r cyfeiriad e-bost yn cael ei warchod rhag spam bots. Mae angen alluogi Javascript i'w weld.