Cefndir

Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn edrych ar y posibilrwydd o wneud newidiadau sylfaenol i’r system Anghenion Dysgu Ychwanegol ers nifer fawr o flynyddoedd. At y pwrpas hwnnw, cynhaliwyd sawl ymchwiliad ac adolygiad dros gyfnod estynedig.

Penllanw’r gwaith oedd cyhoeddi ‘r Bil Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg yn Hydref 2015. Cynhaliwyd ymgynghoriad ar y mater gan Lywodraeth Cymru, ac ymchwiliad gan y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg.

Mae’r dogfennau gwreiddiol, a’r ymatebion i’r ymgynghoriad ar gael fan hyn: https://ymgyngoriadau.llyw.cymru/ymgyngoriadau/bil-drafft-anghenion-dysgu-ychwanegol-ar-tribiwnlys-addysg-cymru

Disgwylir fersiwn nesaf y Bil cyn Nadolig 2016, gan ei fod wedi’i nodi fel un o flaenoriaethau yn Rhaglen Lywodraethu  Llywodraeth Cymru. Bydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn craffu ar y Bil o’r flwyddyn newydd ymlaen.

Prif faterion o bryder

Ariannu: rhaid ariannu Anghenion Dysgu Ychwanegol yn gywir, ac atal awdurdodau lleol rhag cwtogi ar gyllidebau Anghenion Dysgu Ychwanegol

Cydlynwyr Anghenion Dysgu Ychwanegol: rhaid i'r disgrifiad swydd fod yn ymarferol, er mwyn sicrhau recriwtio a chadw staff; ni ddylai'r Cydlynydd Anghenion Dysgu Ychwanegol fod yn bennaeth hefyd, ac ym mhob achos dylai fod ganddynt amser digyswllt digonol i ymgymryd â'r rôl; rhaid sicrhau hyfforddiant priodol a chyson

Cyrff Llywodraethu: rhaid i'r brif ddyletswydd ar gyfer cyflenwi darpariaeth dysgu ychwanegol orwedd gyda'r awdurdod lleol; dylai llywodraethwyr dderbyn mwy o hyfforddiant ar Anghenion Dysgu Ychwanegol, ond ni ddylai hyn ddisodli'r angen am gyngor a chefnogaeth arbenigol.

Darpariaeth Arbenigol: mae gennym bryderon yn ymwneud â lefel y ddarpariaeth arbenigol a fydd ar gael ac a fydd yn cael ei hariannu o dan y Bil

Ffafrio ysgolion prif ffrwd: rydym yn pryderu am y geiriad yn nhermau'r unigolyn ag Anghenion Dysgu Ychwanegol; byddwn yn ceisio eglurder y bydd yr awdurdod lleol yn gosod anghenion y plentyn ag Anghenion Dysgu Ychwanegol, a'r lleoliad mwyaf priodol ar eu cyfer, wrth galon eu penderfyniadau, ac y bydd y ddyletswydd yn gorwedd ar yr awdurdod lleol i sicrhau bod unrhyw ddarpariaeth dysgu ychwanegol yn cael ei bodloni; rhaid i'r ddyletswydd hon gynnwys darpariaeth ar gyfer lleoliadau preswyl arbenigol, pe bai hynny er budd pennaf y plentyn neu'r person ifanc

Asesiad: mae'r broses asesu yn aneglur; byddem yn ceisio eglurder ar ddiffiniad 'difrifol a chymhleth' ac ar bwy fyddai'n rhan o bennu'r achosion hyn. Rhaid cynnwys ymarferwyr iechyd priodol, yn ddelfrydol y rheini sy'n adnabod y plentyn yn barod.

Y cynllun datblygu unigol:  rhaid darparu templed Cymru gyfan yn y Cod i sicrhau’r hygludedd uchaf ac i sicrhau cysondeb ynghylch lefel y wybodaeth sy'n ofynnol; gall y templed gynnig hyblygrwydd i gynnwys gwybodaeth berthnasol ychwanegol, ond mae angen safon ofynnol; rhaid gallu gorfodi'r Cynllun Datblygu Unigol yn gyfreithlon ar lefel awdurdod lleol

Anghenion Cyfathrebu: rhaid rhoi dyletswydd ar awdurdodau lleol sydd, yn ychwanegol at y Ddeddf Cydraddoldeb a Deddf yr Iaith Gymraeg, yn sicrhau y gellir cynnal pob cam o'r broses (o'r wybodaeth gyffredinol i'r tribiwnlys) yn y ffordd fwyaf priodol i'r plentyn neu'r person ifanc a'u teuluoedd - gan gynnwys trwy gyfrwng y Gymraeg, a mynediad at wybodaeth Braille neu ddehonglydd BSL os oes angen

Pontio: mae trefniadau ar gyfer pontio rhwng cyfnodau allweddol a lleoliadau yn allweddol i sicrhau bod bobl ifanc yn derbyn y gefnogaeth gywir; dylai'r cynllunio ddechrau o leiaf 6 mis cyn unrhyw gyfnod pontio os yw'n bosibl gan gynnwys cyfarfodydd rhwng ysgolion cynradd ac uwchradd/ysgolion a Sefydliadau Addysg Bellach/ysgolion neu Sefydliadau Addysg Bellach a phrifysgol ynghyd ag ysgolion arbennig neu Unedau Cyfeirio Disgyblion, i sicrhau bod Darpariaeth Dysgu Ychwanegol yn cael ei bodloni.

Trafnidiaeth: dylid ystyried trefniadau trafnidiaeth awdurdod lleol o dan y Cynllun Datblygu Unigol; serch hynny, byddem yn pwysleisio bod yn rhaid i'r awdurdod lleol ble mae'r plentyn neu'r person ifanc yn byw fod yn gyfrifol am gyflenwi trafnidiaeth i'r lleoliad mwyaf priodol

Iechyd a Chydweithio: rhaid rhoi dyletswydd ar fyrddau iechyd a gweithwyr iechyd proffesiynol i sicrhau eu bod yn gysylltiedig â chynllunio neu ddarparu Anghenion Dysgu Ychwanegol, os yw anghenion iechyd y plentyn neu berson ifanc yn effeithio ar eu mynediad at addysg; nid yw ysgolion a Sefydliadau Addysg Bellach yn arbenigwyr iechyd a chan hynny nid ydynt mewn sefyllfa i benderfynu ar anghenion gofal iechyd y plentyn neu'r person ifanc

Sefydliadau Addysg Bellach: mae Sefydliadau Addysg Bellach yn gorfforaethau, a byddem yn ceisio eglurder ar sut y bydd y Bil hwn yn gymwys iddynt; rydym hefyd yn pryderu am gyflenwad Darpariaeth Dysgu Ychwanegol ar gyfer y rheini sy'n ymgymryd â dysgu yn y gweithle

Tribiwnlysoedd: rydym yn derbyn yr angen am ymrwymiad i ddatrys gwrthdaro cyn mynd i dribiwnlys ac osgoi anghydfodau ble bynnag mae hynny'n bosibl; serch hynny, mae gennym rai pryderon ynglŷn â'r cyfnod maith posibl y byddai system o'r fath yn ei hychwanegu at broses, yn enwedig os yw achos o'r fath yn arwain at dribiwnlys yn y pendraw. Nid yw'r oedi posibl er budd gorau'r plentyn neu'r person ifanc; gallai unrhyw oedi yn y broses gael ei ddwysau trwy ehangu'r hawl i apelio i dribiwnlys; gallai'r potensial ar gyfer cynyddu nifer y tribiwnlysoedd godi hefyd o ganlyniad i ddiffyg eglurder yn ymwneud â chyfrifoldebau - yn enwedig rhwng cyrff llywodraethu ysgol ac awdurdodau lleol.

Mae pryderon mwy sylfaenol yn canolbwyntio ar yr adran a ganlyn o'r bil drafft 14 (7):

‘Os yw Tribiwnlys Addysg Cymru yn gorchymyn diwygio cynllun datblygu unigol mewn perthynas â darpariaeth dysgu ychwanegol a nodir mewn cynllun o dan yr adran hon fel darpariaeth y mae Bwrdd Iechyd Lleol neu ymddiriedolaeth GIG wedi cytuno i'w sicrhau, nid oes gofyn i Fwrdd Iechyd Lleol neu ymddiriedolaeth GIG sicrhau'r ddarpariaeth dysgu ychwanegol diwygiedig oni bai bod y Bwrdd neu'r ymddiriedolaeth yn cytuno i wneud hynny.’

Mae'r uchod yn awgrymu hyd yn oed os oes cytundeb i ddiwygio darpariaeth benodol cysylltiedig ag iechyd mewn tribiwnlys, nid oes gan y tribiwnlys unrhyw rym i orfodi Bwrdd Iechyd Lleol neu ymddiriedolaeth GIG i ddiwygio'r ddarpariaeth iechyd; nid yw hyn er budd gorau'r plentyn neu'r person ifanc ac yn aml iawn bydd y ddyletswydd yn disgyn ar y lleoliadau addysgol i geisio darparu'r ddarpariaeth briodol cysylltiedig ag iechyd - nid y bwrdd iechyd na'r ymddiriedolaeth GIG

Rhagor o wybodaeth:

Papur cyd-undebol yn mynegi pryderon am y newidiadau: https://www.ucac.cymru/images/PDF/1609_Pryderon_ADY.pdf

Dogfennau ymgynghorol Llywodraeth Cymru – a dadansoddiad o’r ymatebion https://ymgyngoriadau.llyw.cymru/ymgyngoriadau/bil-drafft-anghenion-dysgu-ychwanegol-ar-tribiwnlys-addysg-cymru

Ymateb UCAC i’r ymgynghoriad: https://www.ucac.cymru/images/Ymatebion/1512_ADY.pdf

Datblygiadau diweddar

Addysgu Aelodau Cynulliad am ADY

Daeth cyfle i dair o aelodau UCAC rannu eu harbenigedd gydag aelodau’r Cynulliad Cenedlaethol – gan gynnwys y Gweinidog sydd â’r cyfrifoldeb dros Anghenion Dysgu Ychwanegol, sef Alun Davies AC – ar 20 Medi 2016.

Pwrpas y digwyddiad yn y Senedd, oedd rhoi cyfle i Aelodau Cynulliad sgwrsio gyda chydlynwyr Anghenion Dysgu Ychwanegol i ddeall y sefyllfa o’u safbwynt nhw, i glywed am yr hyn sy’n gweithio’n effeithiol, am yr heriau ac am y pryderon ynghylch y newidiadau posib.

Trefnwyd y digwyddiad gan bedwar undeb ar y cyd, sef ATL, NAHT, UCAC a UCU – a braf oedd gallu cydweithio ar fater o bwys i bob un ohonom.

Roedd y digwyddiad yn arbennig o lwyddiannus, gyda tua deg o Aelodau Cynulliad yn bresennol, a rhagor wedi anfon aelodau o staff, neu wedi gofyn am gyfarfodydd i drafod y mater dros yr wythnosau i ddod.

Gall y math hyn o ddigwyddiad fod yn wirioneddol effeithiol wrth geisio addysgu'r Aelodau a dylanwadu arnynt - ac yn y pendraw, dylanwadu ar y ddeddfwriaeth.

Diolch yn fawr iawn i Becca Avci, Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, Ruth Davies, Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr a Nerys Williams, Ysgol Gymraeg Sant Baruc am roi o’u hamser i rannu barn ac arbenigedd gyda’r sawl fydd yn gwneud penderfyniadau mawr am y drefn Anghenion Dysgu Ychwanegol dros y flwyddyn nesaf.

Bydd ymgyrch UCAC i ddylanwadu ar y ddeddfwriaeth yn parhau. Disgwylir i'r Bil gael ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr, ac i'r broses craffu ddechrau yn y flwyddyn newydd.

Rhagor o wybodaeth:

Papur cyd-undebol yn mynegi pryderon am y newidiadau: https://www.ucac.cymru/images/PDF/1609_Pryderon_ADY.pdf

Dogfennau ymgynghorol Llywodraeth Cymru – a dadansoddiad o’r ymatebion https://ymgyngoriadau.llyw.cymru/ymgyngoriadau/bil-drafft-anghenion-dysgu-ychwanegol-ar-tribiwnlys-addysg-cymru

Ymateb UCAC i’r ymgynghoriad: https://www.ucac.cymru/images/Ymatebion/1512_ADY.pdf